In veel productiebedrijven en industriële organisaties wordt gewerkt met ploegendiensten. Door medewerkers in verschillende diensten te laten werken, kan een organisatie langere openingstijden realiseren of zelfs een volledig continu productieproces draaien.

Twee van de meest voorkomende systemen zijn het 3-ploegenrooster en het 5-ploegenrooster. Beide systemen maken gebruik van vroege, late en nachtdiensten, maar verschillen sterk in bedrijfstijd, werkbelasting en continuïteit van de productie.

In dit artikel leggen we uit wat het verschil is tussen een 3-ploegendienst en een 5-ploegendienst, wanneer organisaties voor elk systeem kiezen en wat dit betekent voor medewerkers.

Wat is een 3-ploegendienst?

Een 3-ploegendienst is een werkrooster waarbij medewerkers werken in drie verschillende diensten:

• vroege dienst

• late dienst

• nachtdienst

Deze diensten volgen elkaar op zodat een bedrijf een groot deel van de dag kan produceren.

Een veelgebruikte indeling is bijvoorbeeld:

• vroege dienst: 06:00/ 7.00 – 14:00/ 15.00

• late dienst: 14:00 / 15.00 – 22:00 / 23.00

• nachtdienst: 22:00 / 23.00 – 06:00 / 07.00

Met deze opzet kan een organisatie ongeveer 16 uur per dag produceren, waardoor de totale bedrijfstijd uitkomt op ongeveer 80 uur per week.

In een 3-ploegendienst werken meestal drie teams die elkaar afwisselen in de verschillende diensten.

Weekend meestal vrij

Een belangrijk kenmerk van een 3-ploegenrooster is dat de productie meestal alleen doordeweeks plaatsvindt. Bedrijven produceren van maandag tot en met vrijdag en stoppen daarna voor het weekend.

De laatste dienst eindigt vaak op vrijdagavond of in de nacht van vrijdag op zaterdag. Daarna ligt de productie stil tot het begin van de nieuwe werkweek.

Er bestaan wel kleine varianten van dit systeem. Sommige organisaties stoppen bijvoorbeeld na de late dienst op vrijdagavond, terwijl andere bedrijven op zondagavond weer starten met een nachtdienst.

Deze verschillen zijn echter relatief klein. De kern van het systeem blijft dat in het weekend meestal niet wordt gewerkt.

Wat is een 5-ploegendienst?

Een 5-ploegendienst wordt gebruikt in organisaties waar het productieproces continu doorgaat. Dit wordt ook wel volcontinu productie genoemd.

In dit systeem draait een organisatie 24 uur per dag en 7 dagen per week, waardoor de totale bedrijfstijd uitkomt op 168 uur per week.

Om dit mogelijk te maken werken vijf verschillende ploegen die elkaar afwisselen in vroege, late en nachtdiensten. Terwijl een aantal ploegen werkt, hebben andere ploegen rustdagen.

Door deze indeling kan de productie zonder onderbreking doorgaan, ook in het weekend.

Sectoren waar 5-ploegendienst vaak voorkomt

Een 5-ploegenrooster wordt vooral toegepast in sectoren waar installaties of productieprocessen moeilijk stilgelegd kunnen worden.

Voorbeelden van sectoren waar vaak in een 5-ploegendienst wordt gewerkt zijn:

• chemische industrie

• petrochemie

• energiecentrales

• staalindustrie

• voedselproductie

• infrastructuur en nutsbedrijven

In deze sectoren is het vaak efficiënter of noodzakelijk om machines continu te laten draaien.

Meer informatie over dit systeem lees je op onze pagina over de 5-ploegendienst.

Belangrijkste verschil tussen 3- en 5-ploegendienst

Het belangrijkste verschil tussen een 3-ploegendienst en een 5-ploegendienst is de bedrijfstijd van de organisatie.

Bij een 3-ploegenrooster draait de productie alleen doordeweeks.
Bij een 5-ploegenrooster draait de productie continu, ook in het weekend.

Waarom een 5-ploegenrooster vaak als gezonder wordt gezien

Op het eerste gezicht lijkt een 5-ploegenrooster zwaarder, omdat er ook in het weekend gewerkt wordt. Toch wordt dit systeem in de praktijk vaak als gezonder en duurzamer beschouwd voor medewerkers.

Dit heeft vooral te maken met de structuur van het rooster.

Een veelgebruikte variant is bijvoorbeeld het  2-2-2 rooster. In dit rooster werken medewerkers:

• twee vroege diensten

• twee late diensten

• twee nachtdiensten

• gevolgd door meerdere rustdagen

Dit wordt een kort cyclisch rooster genoemd.

Een belangrijk voordeel hiervan is dat medewerkers slechts twee nachtdiensten achter elkaar werken. Hierdoor raakt het slaapritme minder verstoord en kunnen medewerkers sneller herstellen.

In een traditioneel 3-ploegenrooster werken medewerkers vaak vier of vijf nachtdiensten achter elkaar, wat voor veel mensen zwaarder is.

Daarnaast hebben medewerkers in een 5-ploegenrooster vaak meer rustdagen tussen de dienstreeksen, waardoor er meer tijd is voor herstel.

Wanneer kiest een organisatie voor een 3-ploegendienst?

Organisaties kiezen vaak voor een 3-ploegenrooster wanneer productie niet continu hoeft door te gaan.

Redenen om voor dit systeem te kiezen zijn bijvoorbeeld:

• productie vindt alleen doordeweeks plaats

• machines kunnen eenvoudig stilgezet worden

• weekendproductie is niet noodzakelijk

• de vraag naar productie is beperkt tot werkdagen

Dit systeem komt bijvoorbeeld vaak voor in productiebedrijven, logistieke organisaties en distributiecentra.

Meer over dit systeem lees je op de pagina over 3-ploegendienst.

Wanneer kiest een organisatie voor een 5-ploegendienst?

Een 5-ploegenrooster wordt vooral gebruikt wanneer productieprocessen continu moeten blijven draaien.

Organisaties kiezen hiervoor wanneer:

• installaties niet stilgelegd kunnen worden

• productieprocessen technisch complex zijn

• er een constante vraag naar productie is

• machines optimaal benut moeten worden

Door vijf ploegen in te zetten kan een organisatie 24 uur per dag blijven produceren, zonder dat medewerkers extreem lange dienstreeksen moeten werken.

Samenvatting

Het verschil tussen een 3-ploegendienst en een 5-ploegendienst zit vooral in de bedrijfstijd en continuïteit van de productie.

Een 3-ploegenrooster wordt meestal gebruikt voor productie van maandag tot en met vrijdag en heeft een bedrijfstijd van ongeveer 80 uur per week.

Een 5-ploegenrooster wordt gebruikt voor volcontinu productie, waarbij organisaties 168 uur per week draaien en dus ook in het weekend produceren.

Hoewel een 5-ploegenrooster meer bedrijfstijd heeft, wordt het in veel gevallen als gezonder ervaren, omdat roosters vaak kort cyclisch zijn en medewerkers minder nachtdiensten achter elkaar werken.

De keuze tussen beide systemen hangt uiteindelijk af van de sector, de productieprocessen en de behoefte aan continuïteit binnen een organisatie.