Het verschil in vermoeidheid en alertheid tussen ploegen met wisseltijden van 6:00-14:00-22:00 en 7:00-15:00-23:00 heeft te maken met het natuurlijke circadiaanse ritme van het menselijk lichaam, oftewel de interne biologische klok. Dit ritme beïnvloedt wanneer mensen zich van nature slaperig of alert voelen gedurende de dag.

Hier zijn de belangrijkste redenen waarom het verschuiven van de wisseltijden met slechts een uur (7:00-15:00-23:00) gunstiger kan zijn:

1. Slaapcyclus en slaapduur: Werknemers die om 6:00 uur moeten beginnen, moeten vaak extreem vroeg opstaan, wat hun totale slaapduur vermindert. Als de wisseltijd om 7:00 uur is, kunnen ze een uur langer slapen, wat bijdraagt aan een betere slaapkwaliteit en voldoende rust. Dit kan helpen vermoeidheid te verminderen en alertheid te verhogen, vooral in de vroege ochtenduren.
2. Natuurlijke waak- en slaapcyclus: De meeste mensen voelen zich van nature minder slaperig en meer alert rond 7:00 uur in vergelijking met 6:00 uur. Dit komt omdat het lichaam tegen 6:00 uur vaak nog in een diepe slaapfase verkeert. Het beginnen om 7:00 uur sluit beter aan bij het moment waarop het lichaam van nature begint wakker te worden.
3. Effect op de nachtrust: Als werknemers om 22:00 uur beginnen met de nachtdienst, hebben ze vaak minder tijd om voldoende rust te nemen na de middagdienst. Het uitstellen van de nachtdienst naar 23:00 uur biedt werknemers meer tijd om te ontspannen en voor te bereiden op hun nachtdienst, wat leidt tot betere prestaties en minder vermoeidheid tijdens de dienst.
4. Aanpassingsvermogen van het lichaam: Het lichaam past zich gemakkelijker aan de wisseling van werktijden aan wanneer deze minder abrupt zijn. Het extra uur in het 7:00-15:00-23:00 rooster geeft het lichaam meer tijd om zich op een natuurlijke manier aan te passen aan de wisselende diensten, waardoor werknemers zich alerter voelen.

Kortom, kleine aanpassingen in de starttijden van de diensten kunnen een groot verschil maken voor het energieniveau en de alertheid van werknemers, omdat ze beter aansluiten bij het natuurlijke slaap- en waakritme van het lichaam. Echter reistijden en file-problematiek kunnen van invloed zijn op de uiteindelijke keuze van werktijden.

Een goed opgesteld ploegenrooster draagt bij aan een gezonde balans tussen werkdruk en rusttijden, wat essentieel is om de belasting van het werken in ploegendienst te verminderen. De mate van belasting verschilt echter per type rooster. Zo wordt een drieploegenrooster doorgaans als fysiek en mentaal zwaarder ervaren dan een vijfploegenrooster, omdat de rustperiodes korter zijn en de werkintensiteit hoger kan liggen. Het vijfploegenrooster biedt meer rustmomenten tussen de diensten door, waardoor medewerkers meer gelegenheid hebben om te herstellen van hun werkzaamheden.

Toch blijft het werken in nachtdiensten, ongeacht het type rooster, een van de grootste uitdagingen voor de gezondheid en het welzijn van werknemers. Langdurige blootstelling aan nachtdiensten kan leiden tot verstoringen in het slaapritme en andere gezondheidsklachten, waardoor het van belang is om deze diensten zoveel mogelijk te beperken. Dit vereist maatwerk bij het opstellen van het ploegenrooster, waarbij rekening wordt gehouden met de individuele behoeften en capaciteiten van de werknemers. Het toepassen van een rotatiesysteem, waarin werknemers afwisselend dag- en nachtdiensten draaien, kan eveneens bijdragen aan een betere balans en minder gezondheidsrisico’s.

Een ploegenrooster bestaat meestal uit een goed op elkaar afgestemde groep medewerkers die op vaste tijden hun diensten draaien. Vaak voorkomende types ploegenroosters zijn het drie- of vijfploegenstelsel, waarbij het werk wordt verdeeld over 24 uur per dag en zeven dagen per week. Hierdoor wisselen medewerkers af tussen ochtend-, middag- en nachtdiensten. In dit type roosters wordt het privéleven aangepast aan het werkritme. Hoewel er in beperkte mate rekening kan worden gehouden met persoonlijke voorkeuren, is de ruimte voor aanpassingen meestal gering vanwege de noodzaak van een continue bezetting.